تحلیل مولفه های اجتماعی دانشنامه نگاری در ایران و کاربست آن در دانشنامه جهان اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکترای علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال hoseinzadeh.1355@yahoo.com

2 استادیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، (نویسنده مسئول) fereshteh.sepehr@yahoo.com

3 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال zmirhosseini@yahoo.com

4 استادیار گروه ادبیات دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمالp.bahram47@yahoo.com

چکیده

هدف از پژوهش حاضر، تحلیل و ارزش‌گذاری مولفه‌های اجتماعیِ دانشنامه‌نگاری در ایران و بررسی موردی آن در دانشنامه جهان اسلام است.
نوع پژوهش حاضر ترکیبی (کیفی و کمّی) است؛ در بخش کیفی با تحلیل محتوای متون مرتبط مبادرت به گردآوری عوامل اجتماعی موثر در دانشنامه‌نگاری شد و در بخش کمّی بوسیله پرسشنامه دلفی شده مولفه‌های مذکور براساس آرای 27 نفر از صاحب‌نظران در حوزه دانشنامه‌نگاری، ارزشگذاری و اولویت‌ندی شدند. ابزار تحلیل اطلاعات در بخش کیفی، نرم‌افزار «مَکس‌کیو‌ دی‌ ای[1]» و در بخش کمّی،  نرم افزار «اس پی اس اس[2]» است.
یافته‌های پژوهش منجر به ارایه 18 مولفه اجتماعی در تولید دانشنامه شد که براساس آرای صاحب‌نظران ارزش‌گذاری و اولویت‌بندی شدند. توجه به موضوع علوم‌اجتماعی (خاصه تاریخ اجتماعی مسلمانان) و کاربست آن در تولید دانشنامه جهان اسلام موجب تولید مقالات جدید در این موضوع شد بطوری تعداد 1506 مدخل معادل 6 درصد از مدخل‌های دانشنامه جهان اسلام متعلق به این موضوع است که جزو 8 نتایج جستجوی اول مخاطبان قرارگرفت.
نتایج پژوهش حاکی از آنست که به طور کلی، ظهور دانشنامه‏ها مبیّن عرضه و تقاضای علمی در جامعه است که نهایتاً منجر به تحولات علمی- فرهنگی می‏شود. وجود نظام‏‏های پژوهشی در جامعه‏ می‏تواند زمینه‏ساز تولید دانشنامه باشد. عوامل ایدئولوژیک، مواجهات انتقادی با مطالعات پیشین، تفاوت در دیدگاه‏ و رویکرد در جامعه از عوامل اجتماعی موثر در تولید دانشنامه به‏شمار می‏آیند. در قرن اخیر نیز ظهور تخصص‏ها و افزایش کنجکاوی جامعه در باب پدیده‏های نو‏ظهور، ظهور‏ دانشنامه‏ها را سبب شده است.



[1] Max.Q.D.A


[2] SPSS

کلیدواژه‌ها